Via de circulaires van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties worden gemeenten geïnformeerd over de ontwikkeling van de gemeentefondsuitkeringen. Het gemeentefonds vormt de belangrijkste inkomstenbron van gemeenten. Jaarlijks verschijnen in beginsel drie circulaires: de meicirculaire (op basis van de Voorjaarsnota), de septembercirculaire (op basis van de Miljoenennota) en de decembercirculaire (ter afronding van het lopende begrotingsjaar). Deze begroting is gebaseerd op de uitkomsten van de meicirculaire 2026. Het gemeentefonds bestaat uit de algemene uitkering, decentralisatie-uitkeringen en, voor gemeente Noordenveld van toepassing, de integratie-uitkering Participatie.
Ontwikkelingen meicirculaire 2026
Gemeentefonds
De meicirculaire 2026 vormt het financiële uitgangspunt voor deze begroting. De algemene uitkering is verwerkt overeenkomstig de in de circulaire opgenomen uitkeringsfactoren en verdeelmaatstaven.
Het Rijk heeft besloten de verdere herverdeling van het gemeentefonds uit te stellen tot 2029. Het bestaande ingroeipad voor voor- en nadeelgemeenten blijft daardoor in 2027 en 2028 van kracht. Daarnaast zijn enkele beperkte technische aanpassingen in de verdeling doorgevoerd, waaronder een actualisatie van de maatstaf huishoudens met een laag inkomen en een aanpassing van de verevening van de OZB-opbrengsten.
Jeugd
In de meicirculaire 2026 zijn de eerder beschikbaar gestelde aanvullende middelen voor de Hervormingsagenda Jeugd gecontinueerd. Daarnaast blijft het Rijk vanaf 2028 uitgaan van twee nog uit te werken maatregelen:
- invoering van een eigen bijdrage in de jeugdzorg;
- verkorting van de gemiddelde trajectduur van jeugdhulp.
Voor beide maatregelen wordt vanaf 2028 een uitname uit het gemeentefonds verwerkt. Conform de provinciale begrotingscirculaire mogen gemeenten deze maatregelen vooralsnog budgettair neutraal verwerken door hiervoor een stelpost op te nemen, aangezien de verdere uitwerking en benodigde wetgeving onder verantwoordelijkheid van het Rijk plaatsvinden.
De aanvullende besparingsopgave uit de Hervormingsagenda Jeugd (prijs- en volumeontwikkeling) dient daarentegen door gemeenten zelf concreet te worden ingevuld. Hiervoor mag geen algemene stelpost worden opgenomen.
Daarnaast geldt dat niet mag worden vooruitgelopen op eventuele toekomstige uitspraken van de Deskundigencommissie Hervormingsagenda Jeugd over de financiering vanaf 2028.
Wmo
De invoering van de inkomensafhankelijke eigen bijdrage binnen de Wmo is opnieuw uitgesteld en is nu voorzien per 1 januari 2028. De verwachte opbrengsten mogen vanaf dat jaar uitsluitend worden geraamd indien deze voldoende kunnen worden onderbouwd.
Daarnaast heeft het kabinet aangekondigd dat de huishoudelijke hulp als algemene Wmo-voorziening per 2029 grotendeels wordt beëindigd. Hiervoor is een uitname uit het gemeentefonds verwerkt, waartegenover een structureel bedrag beschikbaar blijft voor een vangnetvoorziening. Omdat de beleidsmatige uitwerking nog niet gereed is, staat de provinciale toezichthouder toe dat gemeenten deze maatregel in de begroting 2027 budgettair neutraal verwerken door middel van een tijdelijke stelpost.
Klimaat- en energiegelden (CDOKE)
In de meicirculaire 2026 zijn de uitvoeringsmiddelen voor klimaat- en energiebeleid (CDOKE) voor 2027 beschikbaar gesteld via een decentralisatie-uitkering. Gemeenten mogen deze middelen opnemen voor de uitvoering van de wettelijke klimaat- en energietaken. Vanaf 2028 mag de basisfinanciering structureel worden geraamd. Eventuele planfinanciering mag uitsluitend worden opgenomen voor zover hiervoor een beschikking is ontvangen. Tegenover deze baten worden ook de bijbehorende uitvoeringslasten geraamd.